Utilizziamo cookie per assicurarti una migliore esperienza sul sito. Utilizziamo cookie di parti terze per inviarti messaggi promozionali personalizzati. Per maggiori informazioni sui cookie e sulla loro disabilitazione consulta la Cookie Policy. Se prosegui nella navigazione acconsenti all’utilizzo dei cookie.
 
 
 
 
17.6.2006

Rassegna stampa

Il settimanale ladino "La Usc di Ladins" dà ampio risalto al viaggio compiuto in primavera con Alpidio Balbo da Alma Frenademez e Martina Clara in Benin.
Africa - N paisc olache al é jënt foscia, mo indlunch n gröm de corusc: Cun Alpidio Balbo dl ”Gruppo Missionario da Maran” unse podü vire na esperiënza dër sintida, i ùn podü odëi y capì damì la cultura africana.

LA MESERIA DAN MI ÖDLI...

Nord-ovest dl’ Africa / Benin

 

Fora de fligher... l’aria cialda te vëgn ados... en monn nü é dan da te y te ne capësces plö nia.

Al é sciöche i ödli ne purdejes nia a udëi düt ci che al é da udëi... la cunfujiun dla strada, auti scassá, motorini indlunch ciariá sö cun persones y de vigni sort de patüc, regules stradales degünes.

Nos che gnun da en monn ulache al é ordine, düt é nët, düt é bel, düt é de marca...

Sëgn sunse chilo amesa düta chësta jënt, ulache sun nos en iade chi dl ater curú, nos i “intrusi”, nos chi co adora valgügn che se cundüja a destinaziun.

L prüm impat é naota chël “affettuoso” che la jënt te da, cun so abbraccio y süa accoglienza calorosa. Proi y monies sciöche persones cualsiasi te vëgn adincuntra sciöche te fosses en bun cumpagn, che al é bel di che te ne vëighes nia plö...

L cialt te paia ite... sun te Africa.

Al é demorvöia sciöche düt ciafa atira na importanza tan grana chilo; vigni cossa te da inmënt scincada y nia é plö “selbstverständlich”. Cun nia mini propi NIA!!

Nos sun te na ciasa cun nosc let, nosta doccia, nosc guant nët y defora pa? Ci suzedel pa defora?La vita dla nöt é dër movimentada; en grüm de jënt sön urt de strada che pro a se vëne val früt o val atra cossa. Püch dlungia, baraches ulache nos ne metessen gnanca ite i tiers, baraches ulache ëi, a süa “ciasa”. L contrast é tan gran, al me da inmënt che al ne é nia poscibl vire te de te situaziuns de meseria. Mo chilo ince les cosses plö imposcibles, devënta realté.

Söl iade da ji ite sö tl zenter dl Benin se architunse tla “Brousse” (savana) pur na picera palsa. Al é en cialt tüm y en jonn se vëgn purmez... atira el en pü spau... i me pënsi che al ne capi nia l franzej. Ël a na morona dër particolara incër l col: ël é en Peul (grup etnich) y a püch a püch se vëgnel purmez. Ti dun ia na boza de ega frëida y impede sla bëire sla tëgnel ti brac. Nosta murvöia é grana y ne capiun nia ciudiche ël ne bëira nia. Te chël se vëgnel purmez dui jogn sön en motorino, ti va purmez al jonn y ti tol la boza. Dailo capiunse impurmo, che chësc pice jonn ne av nia capi che chëst ega e’da bëire, ël ne av nia capi che te chësta boza el ega: ega tan tlera y trasparënta che ël ne ara mai odü...

Ti fajun ségn sciöche al dess fa y spo cun gran murvöia udunse sciöche al se tol un en sluch. Süa espresciun é imposcibla da spieghé. I me recordi mai de avëi boiü, neanca l miu soft o l miu vin cun la grazia che chësc jonn a boiü chëst ega. Ël sen a tut en sluch y dedo al indo stlüt la boza y sla tigni. Dal cialt che al e, essl podü sla bëire jö düta ten flé... Te chësc mumënt ai en pü metü man a capi ci che l’ ega o di te chisc posc. Sce i pënsi tanta che nos nen “sprecun”, spo proi te me en gran dudé...

Chësta é üna na storia, mo chilo nen aldest en grüm al dé.

Stories de sopravivënza, sciöche cumbat maraties, poverté, fan y la gran sëi.

 

Lebrosario – Dispensario St. Camille

 

Te lebrosario incuntunse en grüm de püri, metüs jö te en post che cunësc ma disperaziun y agonia. Al se vëgn cunté che da duman canche i püri vëgn lavá jö, se destachel ince toc de cer. Bel ma a le punsé, me vëgnel jö düc i frëic.

La lebbra é na maratia che vëgn dandadüt dal scich y dal paz y ala colpësc dandadüt jënt debla y mal nudrida. Te Europa, cun les dërtes medejines y sce an va adora assá dal dotur, pon la vari...

En müt é dlungia süa uma senté ia pur tera y é drio a mangé fora de en tai, te certo patüc ghel cun te pan, che an ne capësc nianca ci che al é.

I vëighi na jona volontara blancia che tol fora de auto na persona sön en scagn da rodes. I proi na gran amiraziun pur chësta persona che é chilo te chësc post plëgn de disperaziun, a dé so contribut y a daidé chësta püra jënt. I me pënsi co che ëla fajara da ste chilo y tigni fora düt chësc... la resposta che me vëgn y chëla che chësta jënt é acompagnada da na gran fede. Chël Bel Di sëntes indlunch chilo; al te da cuaji inmënt da sinti süa presënza.

Süa presënza sënten tla jënt - ti africagn, che canche ti damanes sciöche ala ti va, te diji “ sava bien”...

La presënza de Chël Bel Di sënten tla jënt che laora chilo, tles monies y ti proi, che denant che ester en pro o na monia, esi persones, sciöche vigni un de nos...

Te na ciasa dlungia él i püri de aids (Sida, sciöche al vëgn dit chilo).

Maraties é al ordinn dl dé y les plö “diffuse” é la lebbra, l’ aids, la malaria, la tuberculose y i. i.

La malaria é na maratia che an se taca da na zanzara y i posc ulache an po les ciafé deplö, é ulache al é ega paza o tl tüm. Al ejist de plö sorts de malaria y la plö prigorosa é la “falciparum”; ala te colpësc l cervel y i globuli cöci vëgn desdrüc. Sce ala ne vëgn nia recunesciüda atira, mören te 3 dis.

Bacheru, en jonn african se cunta che plö gian ciafel begn l’ aids, co la malaria, deache cun l’aids viren 3 o 4 agn dijel, mo cun la malaria plö grave mören te 3 dis. Al é demorvöia cun ci baiá che an é confronta... sce an pënsa tan crüdia che la maratia dl aids é...

Canche an vëiga te situaziuns de poverté y meseria spo se pënsen che val de peso ne ejistel nia, mo an vëgn tres indo cunfronta cun ciamo plö na grana disperaziun... la meseria é tan grana y le bujëgn da daidé tan gran che al ne a degüna fin.

Te uspedal a Boko ruvunse ite tl reparto maternité; te na ciamena el zirca 6 eles cun sü pici. I mituns é tan pici y fragili che al te da inmënt da i fracé. Tröc é denutris o gnüs massa adora al monn. Te en let udun na ëla che pita. Ëla a de al monn 2 jumelins, a albü “Kaiserschnitt” y sëgn ne ala nia scioldi da se paié l’ operaziun y cina che ëla ne paia nia, ne pola nia sen ji. So om é jü a purvé da vëne na ciora o val, pur se chiri adüm en pü de scioldi.

En atra a partori tla Brousse y a pordü l pice. Do ala ciafé na infeziun y a messü gni condüta te uspedal. Sëgn ela chilo desperada y gnanca ëla ne a scioldi da paié.

En atra ciamo é na jona de ma 11 agn che a ince partori y aspeta de pudëi sen ji...

La scena é drammatica, tan de stories crüdies ma te üna na ciamena... Insciö ela chilo; les cosses plö normal da nos y chilo en gran problem.

Pur püc scioldi pudun daidé chëstes ëles te süa gran meseria...

L’ unica colpa che ales a, sce colpa la pon defini, el chëla che ales a metü al monn creatüres beliscimes...

 

Purjun de Parakou

 

 Zirca 400 persones vira chilo... al é en post ri da descri. ”Ciamenes da 70 o 100 persones, cun te piceres finestres, tan piceres che al po ma ite en pü de lüm y en fi d aria. Al é dër cialt. Düc pro da se vëne val: te pici cësc che ai a fat, variates o val sumënza da sumené te urt. Tröc de chisc co é chilo ara bëgn fat val de sbaglié, magari ince cupé mo tanc nen el mo che ara ma rubé val pur la gran fan o pur desperaziun o é gnüs sara ia, pur avëi strité??

I prijoniers che é en grüm te ciamena, vira te condiziuns dër precares; ai dorm sentá y ëi a ma 35 cm de lerch purom... un se apogëia söi junedli dl ater.

Benefatturs dla Val Badia ti a fa instalé l’aria condizionada y Alpidio Balbo da Maran se a cruzié da ti fa fa sö na doccia y i closec. Chësc laich che bel da 35 agn laora te Africa é na colonna importanta pur l Benin; Al a lascé fa sö scoles, uspedai, dispensari y tröc tröc fistis dall’ ega. Ma ël a bel fat sö 600 vistis dall’ ega mo pur ti de da bëire a düta la popolaziun dl Benin, nen uressel ester almanco 12. 000...

Ince la jënt dla Val Badia l’a bel daidé dër tröp; i jogn l’ann passé a daidé finanzié en fistí.

Sciöche un podü udëi cun nösc ödli, el bel gnü fat cotan, mo ciamo ne el mefo impon assa y al é ciamo da fa dër tröp...

Nos blanc, te chisc posc dala meseria gnun düc cunsciderá “da scioldi” y te val mumënt pol gni pesoch canche düc vëgn tres a te damané da ti de val, mo sce an la vëiga ite atramënter, spo pon se punsé che la meseria te fej fa de vigni sort de patüc.

Al se vëgn cunté che te certi posc vëgn mituns sverciá bel da pici popi, pur podëi spo ji a mendiché y purchël magari ciafé val scioldo in plö...

Robes assurdes suzedel, te en monn che ala fin ne é pa nianca tan dalunc da nos.

 

Africa: en post plëgn de meseria, mo impo pon ciafé chilo la cuntentëza ti müsc dla jënt, i valurs dl se daidé, l ste adüm y se to l tëmp, cossa che da nos e tan ri da ciafé.

 

Cun nostes poscibilites ne saranse degügn bogn da salvé l Africa y da to demez les meseries, mo i me pënsi che an ne po nia ste chilo a ciaré pro; te so pic el vignun che po de na man.

En grüm de gotes fej ingalin en pic lech...

Y cun chësc pinsier oi stlü jö:. Incö sunse nos chi co se sta bun mo savunse in duman sciöche ala sara?

Alma Frenademez

 

 

 

AFRICA: EN PAISC DA JËNT FOSCIA, MO ENDLUNCH EN GRÖM DE CORUSC...

 

Cun Alpidio Balbo dal “Gruppo Missionario da Maran”, unse podü vire na esperiënza der sentida, un podü odëi y capi dami la cultura africana. De auri dl’ 2006, sunse stades tl Benin, che fej confin cun l Burkina Faso, Togo, Niger y Nigeria. Chilò sunse jüdes fora pur cites plënes de jënt, cina ti paisc plü pordüs fora, aulache la jent patesc la fan, mo dandadüt la sëi che é en gran problem te chisc posc.

Les ëres y i mituns mëss ji vigni dé cina 20 km a pe a do en pü d’ega fora de val poza paza.

Sun jüdes a ti ciaré al fisti che i jogn dla Val Badia á daidé finanzié l’ann passé: chesc è stè fat sö te en post aulache al è veramënter debujëgn. Pur vëi é chësta na gran scincunda y vëi se é dër riconoscënc. L’ega è bela tlera y la jënt po la to dandadöt da bëre, cujiné, se lavé y ince pur nun dé en pücia ai tiers. Al vëgn ince metü a disposiziun na maestra che ti insëgna da lauré cun l’ega: vëi é ausá cun ega paza y al se è gnü cunté che al ne de chi che musceda tera lapro, pur che ara éss en pü de sau, deache ai ne á mai odü ega tlera. Te val paisc ne savoi gnanca da bëre fora de boza.

Nos podun ringrazié vigni dé de podëi vire chiló tles munts aulache al é ega bel assá y aprijé che al basta dauri sö la pipa, pur che al rogores fora ega bela tlera.

Le “Gruppo Missionario da Maran” é conesciü sura düta la Talia y cun les spënores dla jënt, él ste poscibile da fa sö scores, ospedai, ciases pur mituns arbandoná, dlijies, mo dandadöt passa 600 pozzi.

Les scores é dandadöt pur mitans, deache al é dër prigo che ares rüves tla prostituziun. Te chisc paisc ne ares degun dërt y ensciö vegneres dër sfrutades. Ares empara da se tra l vire cun l’ cují, l’fa drap, lauré te urt, fa de vigni sort de laurs te ciasa y tra sö i mituns. Al vëgn ince tut sö mituns arbandoná de vigne eté che ne á plö degöna familia. Vigne familia á en gröm de mituns, ensciö él gonot la meseria tan grana, che ëi se sënt sforzá da dé ia i mituns o da i arbandoné, dandadöt dan i cunvenc pur che ëi ais plü na bela vita. Les mames se éss ince scinché mituns a nos pur che i si tulessun a ciasa nosta.

An pudess daidé chisc mituns cun 165 euro al’ann, pur che ai poi mangé y ji a scora en ann alalungia.

Plü sö cuntra l nord che an va, manco che al plöi y plü sech che al é. La jënt vir dandadöt dl marcé (comerz) y dl lauré la campagna. Ëi vënn o cambia ite döt ci che vei á: mango, bananes, ignam (gran soni duc) farina de manioca, tiers, peres che les ëres spaca sö, lëgna y ciarbun. Düc e söl iade: cun auti vedli straplëgns de patüc, motors, mo dandadöt, a pé.

I paisc é tres plëgns de vita: dandadöt plëgns de ëres y mituns. I ëi che laora va scialdi a ciacia, fej i famëis o laora te campagna, mo an nen vëiga ince dër tröc che ne fej nia. Al é scialdi les ëres che mess laoré. Domisdé vëgnel fat la palsa a gauja dl gran cialt.

Un ince odü en toch dla storia di 400 agn de schiavitú: “La porta del Non Ritorno” a Ouidah, dlungia l mer, aulache plü de 5 miliuns de africagn é gnüs piá y portá cun barches tl’America y tl Europa sciöche sclavs. Ensciö è la meseria dl Africa ince contribuida dal’Europa che “sfrutëia” ince aldedaincö ciamó la popolaziun africana.

Un podü to pert a tröpes festes y balé empara al sonn di «Tam Tam». I africagn é jënt tres dla buna löna, cuntënta cun chël püch che ëi á. I ne me desmentiará mai chi sorrisi tan spontans, chi abracs tan sintis, chës mans tan onestes y chisc gran edli plëgns de speranza, pur en Africa miú, olache nos podun contribui dër tröp pur ti dé en pü de ligrëza tl dagni. Podun emparé dër tröp da vei pur la vita, dl’ ospitalité y dl’amur pur l prossimo. Vei te dess ca döt l’miu de chël püch che ëi a...

Sun jüdes te uspedal y i ún odü na gran desperaziun. Tla staziun dla maternité, él en grüm de ëres che ne á nia scioldi da se paié l’operaziun, ensciö mess i omi fa debit pur che sües fomenes poi gni a ciasa. Un podü les daidé fora de süa desperaziun cun püc scioldi. L mangé mess ince gní purté dai familiars.

Un albü la poscibilité de ji te na porjun a udëi ci che al é gnü fat dal Grup da Maran: bagns, ventilati pur l’ gran cialt, func y i. i. Ince chilò mëss i familiars cujiné a sü prijoniers; dala porjun infora ne ciafi nia.

Sun ince jüs por en per de dis sö tl stato dl Niger, dlungia l desert dl Sahara. Chilo el 48 gradi de cialt y la jënt e ciamó plö dala meseria... La desperaziun é grana y la jënt va ince a petlé. Niamey, che é la capitala, é na cité dër paza y dala meseria. Al vëgn sciuré döt ia pur tera y cinamai l pre-desert é plëgn de mondizies che l’ont porta adarlerch. I mituns mëss scialdi lauré y ne po insciö nia ji a scola, deache ai mess daidé mantigní la famiglia.

 

L’ iade tl Africa realisëien empormó plö intensamënter, canche an é endo chiló.

Te nüsc cörs restaral tres chisc corusc, chisc sonns y chësta semplicité che ëi o se trasmëter, por ester plü contënc chiló te nosc paraisc che á inom Val Badia.

Martina Clara

 

 

Rassegna stampa
 Vai alla lista 
 
 



 
 
Il 5 per mille
al Gruppo Missionario Merano
codice fiscale: 91014610215
Come donare
Ogni aiuto al Gruppo Missionario Merano è prezioso, anche il più piccolo. Per le offerte, deducibili dalla dichiarazione dei redditi, è a disposizione il conto corrente postale 15004393.
Contatti
Gruppo Missionario Merano
via Foscolo, 1
39012 Merano - Italia
Tel. 0473 446400
Fax 0473 446400
E-Mail:
www.gruppomissionariomerano.it
 
produced by Zeppelin Group – Internet Marketing